Kampania społeczna adresowana do rodziców przedszkolaków

W styczniu 2022 r. rozpoczęliśmy przygotowania do opracowania kampanii kierowanej do rodziców. Jej celem jest ograniczenie używania urządzeń cyfrowych przez dzieci w wieku przedszkolnym. W październiku 2022 r. kampania została zainaugurowana. Jest to zadanie realizowane na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

Kampania „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie” ma charakter informacyjno-edukacyjny, skierowana jest do rodziców i opiekunów dzieci w wieku przedszkolnym (od 2024 r. także – wczesnoszkolnym). Jej celem jest ograniczenie używania urządzeń cyfrowych przez małe dzieci, zwłaszcza bez kontroli i asysty dorosłych. Działania kampanii nie zmierzają do zablokowania kontaktów małych dzieci z cyberświatem w ogóle. Celem jest propagowanie takich zasad i wzorów, które służą bezpiecznemu i kreatywnemu używaniu cybermediów przez dzieci.

Kampanię zaplanowano do realizacji w latach 2022–2023 i przedłużono na 2024 r. i 2025 r. Powstała strona pierwszekroki.net, prowadzone są oddziaływania poprzez media społecznościowe. Przygotowano spoty i produkcje audiowizualne prezentujące zalecenia pedagogów i psychologów, a także piosenkę promującą kampanię. Funkcję ambasadora kampanii (do 2023 r.) objął Szymon Majewski, znany dziennikarz i osobowość medialna.

Dla dziennikarzy, w 2022 r., zorganizowano konferencję prasową, następne odbyły się w 2023 r. i 2024 r. Z kolei dla rodziców i opiekunów opracowano poradniki (część I i część II) na temat sposobów postępowania w trudnych wychowawczo sytuacjach związanych z nowymi mediami. Poradnik zawiera opisy takich sytuacji wraz z praktycznymi wskazówkami ich rozwiązywania.

Pierwsze kroki w (cyber)Świecie – materiały, które wspierają rodziców w cyfrowym wychowaniu dzieci

W 2026 r. Fundacja Poza Schematami realizuje projekt poświęcony upowszechnianiu materiałów edukacyjnych opracowanych w ramach kampanii „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie”. Jego celem jest dotarcie z praktycznym, rzetelnym i przystępnym wsparciem do rodziców i opiekunów dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, a także do nauczycieli, pedagogów i innych specjalistów towarzyszących rodzinom w codziennych wyzwaniach związanych z korzystaniem przez dzieci z nowych technologii.

Projekt obejmuje druk i dystrybucję trzech publikacji: dwóch broszur z cyklu „Razem w cyberświecie. Pomysłownik na trudne sytuacje” oraz ulotki „Dziecko w świecie cyfrowym”. Materiały powstały wcześniej w ramach kampanii „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie”, przygotowanej i przeprowadzonej przez Fundację Poza Schematami z inicjatywy Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Kampania kierowana jest do rodziców dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym i koncentruje się na wspieraniu ich w budowaniu zdrowych, bezpiecznych i adekwatnych rozwojowo nawyków związanych z mediami cyfrowymi.

Skala projektu jest ogólnopolska. W 2026 r. zrealizowano druk ponad 100.000 egzemplarzy pierwszej części „Pomysłownika”, ponad 100.000 egzemplarzy części drugiej oraz ponad 100.000 egzemplarzy ulotki „Dziecko w świecie cyfrowym”. Materiały zostały skierowane do wszystkich poradni psychologiczno-pedagogicznych w Polsce ujętych w Rejestrze Szkół i Placówek Oświatowych – łącznie ponad 1.300 placówek. Dzięki temu publikacje mogą trafiać bezpośrednio do rodzin korzystających ze wsparcia specjalistów, w tym także do rodziców i opiekunów potrzebujących bardziej intensywnej pomocy w radzeniu sobie z trudnościami związanymi z używaniem ekranów przez dzieci.

Projekt nie ogranicza się jednak do samego druku i wysyłki materiałów. Towarzyszą mu działania informacyjne i promocyjne skierowane zarówno do specjalistów pracujących z rodzinami – nauczycieli, pedagogów i pracowników poradni – jak i bezpośrednio do rodziców. Chodzi o to, aby publikacje nie tylko znalazły się w placówkach, lecz rzeczywiście były wykorzystywane podczas konsultacji, spotkań z rodzicami oraz działań edukacyjnych. Projekt wzmacnia w ten sposób inne przekazy kampanii „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie” i tworzy dodatkowy, łatwo dostępny kanał dotarcia do grupy docelowej.

Potrzeba takich działań wynika z bardzo wczesnego kontaktu dzieci z urządzeniami cyfrowymi. Wyniki badania „Brzdąc w sieci”¹ wskazują, że z urządzeń cyfrowych korzysta 75% pięciolatków i 76% sześciolatków, a czas korzystania z nich zazwyczaj przekracza godzinę dziennie. Dzieci coraz częściej posiadają również własne urządzenia. Szczególnie istotna jest informacja, że korzystanie z cybermediów nierzadko odbywa się bez nadzoru dorosłych. Oznacza to, że cyfrowe nawyki zaczynają kształtować się niezwykle wcześnie – często zanim dziecko jest w stanie samodzielnie ocenić ryzyko, regulować czas czy rozumieć mechanizmy działania treści i aplikacji.

Również badania dotyczące dzieci w młodszym wieku szkolnym pokazują, że Internet, smartfony, gry i materiały wideo są stałym elementem codzienności. W badaniu EU Kids Online² dzieci w wieku 9–11 lat spędzały w sieci średnio 110 minut dziennie. Część badanych miała za sobą także negatywne doświadczenia online, związane m.in. z kontaktem z nieznanymi osobami, niewłaściwym wykorzystaniem danych osobowych czy ekspozycją na treści o charakterze seksualnym. Inne przywołane w projekcie badania pokazują również problemy z ograniczaniem czasu spędzanego w sieci, zaniedbywaniem innych aktywności czy odczuwaniem niepokoju w sytuacji braku dostępu do Internetu.

Cyfrowe media są obecne w różnych momentach dnia dziecka. Wyniki badania „Dziennik codziennej aktywności dzieci i młodzieży”³ pokazują, że dzieci w wieku 7–9 lat stosunkowo często oglądają filmy, korzystają z telefonu, grają i zaglądają do mediów społecznościowych zarówno rano, w ciągu dnia, jak i wieczorem. Nowe technologie są więc już nie dodatkiem do dziecięcej codzienności, lecz jednym z jej stałych elementów. Tym większego znaczenia nabiera rola dorosłych, którzy pomagają dziecku stopniowo uczyć się korzystania z nich w sposób bezpieczny i sprzyjający rozwojowi.

Dlatego tak ważne jest, aby wsparcie dla rodziców nie zaczynało się dopiero wtedy, gdy pojawia się poważny problem, ale wcześniej – na etapie tworzenia codziennych zasad i rodzinnych nawyków. Doświadczenia z działań profilaktycznych wskazują na znaczenie możliwie wczesnej interwencji, zanim utrwalą się niekorzystne wzorce zachowania. Szczególnie ważne są przy tym postawy oraz kompetencje rodziców i opiekunów w zakresie cyfrowego wychowania. Właśnie profesjonalnemu wspieraniu tej grupy służą materiały kampanii.

Ich celem nie jest straszenie technologią ani budowanie przekazu opartego na poczuciu winy. Przeciwnie – publikacje pomagają spojrzeć na urządzenia cyfrowe jako na część współczesnego życia, z której dzieci mogą korzystać pod warunkiem odpowiedniego towarzyszenia dorosłych. Rodzice otrzymują konkretne wskazówki dotyczące ustalania zasad, reagowania na trudne zachowania, rozumienia emocji dziecka, ograniczania ryzyka oraz proponowania alternatywnych aktywności bez ekranów.

Pierwsza część broszury „Razem w cyberświecie. Pomysłownik na trudne sytuacje” jest adresowana przede wszystkim do rodziców, opiekunów i wychowawców dzieci w wieku przedszkolnym. Wprowadza podstawowe informacje o korzyściach związanych z korzystaniem z cybermediów, ale także o ryzyku wynikającym z ich nadmiernego używania. Omawia czynniki ryzyka i czynniki chroniące oraz szczególnie mocno podkreśla znaczenie jasnych, dostosowanych do wieku dziecka zasad korzystania z Internetu i urządzeń ekranowych.

Najważniejszą cechą „Pomysłownika” jest jednak jego praktyczny charakter. Materiał nie zatrzymuje się na ogólnych zaleceniach, ale pokazuje konkretne sytuacje, z którymi rodzice mogą spotkać się na co dzień. Trudne momenty związane z używaniem urządzeń są analizowane z perspektywy zarówno dorosłego, jak i dziecka. Czytelnik otrzymuje propozycje konstruktywnych sposobów reagowania, które pomagają zachować relację z dzieckiem, a jednocześnie konsekwentnie wyznaczać potrzebne granice. Teksty zostały napisane przystępnym językiem i przedstawione w atrakcyjnej formie graficznej.

Druga część „Pomysłownika” rozwija tę formułę z myślą o rodzicach dzieci w wieku 7–9 lat. Koncentruje się na praktycznych strategiach reagowania na trudności związane z mediami cyfrowymi oraz na wspieraniu dzieci w młodszym wieku szkolnym w rozwijaniu zdrowych nawyków. Publikacja pokazuje m.in., jak reagować, gdy dziecko buntuje się przeciw ograniczeniom dotyczącym grania na tablecie lub korzystania z telefonu albo wywiera presję na rodziców, domagając się dostępu do gier popularnych wśród rówieśników.

Ważnym założeniem materiału jest uwzględnianie obu stron konfliktu. Rodzic może przyjrzeć się własnym emocjom, napięciom i myślom pojawiającym się w trudnej sytuacji, a następnie spróbować lepiej zrozumieć uczucia i potrzeby dziecka. Takie podejście sprzyja szukaniu rozwiązań, które nie polegają wyłącznie na zakazach, lecz na dobrze prowadzonej rozmowie, stawianiu granic i stopniowym budowaniu odpowiedzialności dziecka. Publikacja zawiera również wskazówki dotyczące tego, jak sprawić, aby korzystanie z urządzeń ekranowych sprzyjało zdrowiu i rozwojowi dziecka.

Druga część „Pomysłownika” została dodatkowo poddana ewaluacji formatywnej. W 2024 r. przeprowadzono indywidualne wywiady pogłębione online z 12 rodzicami dzieci w wieku 7–9 lat. Dobór respondentów uwzględniał zróżnicowanie pod względem płci i poziomu wykształcenia. Ogólna ocena zawartości merytorycznej była pozytywna. Badani uznawali broszurę za przydatną i odpowiadającą na potrzeby rodziców, a jej język za zrozumiały i układ za klarowny. Po zakończeniu badania zarekomendowano przeznaczenie treści do publikacji bez zmian; nie uznano również za potrzebne wprowadzania zmian w języku, układzie ani kompozycji graficznej.

Trzecim materiałem dystrybuowanym w ramach projektu jest ulotka „Dziecko w świecie cyfrowym”. To krótka i przystępna publikacja przeznaczona dla rodziców, opiekunów i wychowawców dzieci w wieku przedszkolnym. Zawiera podstawowe informacje o zasadach korzystania z urządzeń cyfrowych oraz 10 praktycznych wskazówek, które pomagają zadbać o to, aby kontakt dziecka z ekranami był bezpieczny i kreatywny. Język ulotki został celowo dostosowany do szerokiej grupy odbiorców. Podobnie jak inne materiały kampanii, zawiera ona także kody QR prowadzące do dodatkowych treści dostępnych online.

Projekt ma więc podwójny wymiar. Z jednej strony zwiększa dostępność sprawdzonych materiałów edukacyjnych w skali całego kraju. Z drugiej – wzmacnia rolę poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz specjalistów jako ważnych pośredników w przekazywaniu rodzicom rzetelnej wiedzy. Dzięki temu publikacje mogą być wykorzystywane nie tylko do samodzielnej lektury, lecz także jako punkt wyjścia do rozmowy, konsultacji czy pracy nad konkretną sytuacją rodzinną.

Cele projektu obejmują wzrost wiedzy rodziców, opiekunów, nauczycieli i pedagogów na temat czynników ryzyka i czynników chroniących związanych z nadmiernym korzystaniem z urządzeń cyfrowych przez dzieci. Materiały wspierają również dorosłych w ustalaniu i przestrzeganiu zasad, bezpiecznym wprowadzaniu dzieci w świat Internetu i innych mediów elektronicznych, rozpoznawaniu zagrożeń oraz podejmowaniu działań w sytuacji, gdy korzystanie z urządzeń zaczyna negatywnie wpływać na funkcjonowanie dziecka lub rodziny. Jednym z ważnych celów jest także upowszechnianie pomysłów na kreatywne spędzanie czasu wspólnie z dzieckiem bez używania urządzeń cyfrowych.

Ograniczanie czasu ekranowego jest bowiem znacznie łatwiejsze, gdy dziecko ma dostęp do atrakcyjnych alternatyw – kontaktu z dorosłym, zabawy, ruchu i aktywności rozwijających zainteresowania. Materiały kampanii pokazują więc cyfrowe wychowanie szerzej: nie jako zbiór zakazów, lecz jako część codziennego towarzyszenia dziecku w rozwoju. Ważne jest nie tylko to, ile czasu dziecko spędza przed ekranem, ale także czego doświadcza poza nim, jakie ma relacje z bliskimi i w jaki sposób uczy się radzić sobie z nudą, frustracją i emocjami.

Realizacja projektu w 2026 r. pozwala nadać materiałom opracowanym w ramach kampanii „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie” nową skalę oddziaływania. Dzięki dużym nakładom i ogólnopolskiej dystrybucji publikacje trafiają do miejsc, w których rodzice rzeczywiście szukają informacji i pomocy. Poradnie psychologiczno-pedagogiczne, współpracujące na co dzień z rodzinami, szkołami i przedszkolami, są naturalnym partnerem takiego działania. Druk i dystrybucja materiałów tworzą ważny kanał dotarcia do rodziców, w tym także do osób wymagających szczególnego wsparcia.

To bardzo ważne, ponieważ rozwój technologii jest szybszy niż proces uczenia się przez rodziny nowych sposobów reagowania. Rodzice często stają przed pytaniami, na które sami nie otrzymali wcześniej odpowiedzi: jak długo dziecko może korzystać z ekranu, jak reagować na złość przy wyłączaniu bajki lub gry, co zrobić, kiedy porównuje się z rówieśnikami albo domaga się dostępu do popularnych gier i aplikacji? „Pomysłowniki” i ulotka nie obiecują jednego prostego rozwiązania dla każdej rodziny. Oferują natomiast wiedzę, przykłady i strategie, które pomagają dorosłym podejmować bardziej świadome decyzje.

Projekt opiera się na przekonaniu, że im wcześniej rodzice otrzymają wsparcie, tym większa szansa, że bezpieczne zasady korzystania z technologii staną się naturalną częścią życia rodzinnego, a nie reakcją dopiero na poważny problem. Dlatego materiały kierowane są do rodzin dzieci przedszkolnych i wczesnoszkolnych – właśnie wtedy, gdy intensywnie kształtują się nawyki, sposoby regulowania emocji i wzorce korzystania z nowych mediów.

Druk, dystrybucja i promocja publikacji w 2026 r. są zatem nie tylko działaniem wydawniczym, lecz przede wszystkim inwestycją w profilaktykę i kompetencje rodzicielskie. Projekt pomaga łączyć wiedzę specjalistyczną z codziennym doświadczeniem rodzin, a rzetelne zalecenia przekładać na proste, możliwe do zastosowania rozwiązania. Dzięki temu „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie” mogą towarzyszyć rodzicom dokładnie tam, gdzie są najbardziej potrzebne – w zwykłych, codziennych sytuacjach, od których zaczyna się bezpieczne i odpowiedzialne korzystanie z technologii.

M. Rowicka, „Jak małe dzieci korzystają z urządzeń cyfrowych i co z tego wynika?”, dostępne na: https://pierwszekroki.net/jak-male-dzieci-korzystaja-z-urzadzen-cyfrowych-i-co-z-tego-wynika/ ↩︎
Smahel, D., Machackova, H., Mascheroni, G., Dedkova, L., Staksrud, E., Ólafsson, K., Livingstone, S., and Hasebrink, U. (2020). EU Kids Online 2020: Survey results from 19 countries. EU Kids Online. Doi: 10.21953/lse.47fdeqj01ofo ↩︎
„Dziennik codziennej aktywności dzieci i młodzieży. Raport z badania”, Rzecznik Praw Dziecka, Warszawa 2023, dostępne na: https://brpd.gov.pl/wp-content/uploads/2023/04/Dziennik-codziennej-aktywno%C5%9Bci-dzieci-i-m%C5%82odzie%C5%BCy-raport-z-badania-.pdf ↩︎

Finansowanie

2022 r. – 2023 r.

Zadanie określone na podstawie art. 88 ust.4 pkt 1 Ustawy o grach hazardowych.

Numer i nazwa zadania Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-202: 2.4.1. NPZ „Upowszechnianie wiedzy dotyczącej problematyki uzależnień behawioralnych, w tym wydawanie materiałów informacyjno-edukacyjnych, prowadzenie kampanii społecznych, strony i poradni internetowej oraz telefonu zaufania”.

Nazwa własna projektu: Ogólnopolska kampania społeczna adresowana do rodziców dzieci w wieku przedszkolnym.

W 2022 r. projekt był dofinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach konkursu przeprowadzonego przez Krajowe Biuro do Spraw Przeciwdziałania Narkomanii. Data podpisania umowy: 2022-01-04

Wartość dofinansowania w 2022 r.: 490 000 zł. Całkowity koszt w 2022 r.: 522 120,00 zł.

W 2023 r. projekt był dofinansowany ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych, będących w dyspozycji Ministra Zdrowia w ramach konkursu przeprowadzonego przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom. Data podpisania umowy: 2023-01-02.

Wartość dofinansowania w 2023 r.: 445 000,00 złotych. Całkowity koszt w 2023 r.: 477 850,00 złotych.

2024 r.

W 2024 r. zadanie współfinansowane ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

Wartość dofinansowania: 207 460,00 złotych. Całkowity koszt: 221 710,00 złotych.

Numer i nazwa zadania Narodowego Programu Zdrowia na lata 2021-2025: 2.4.1. NPZ „Upowszechnianie wiedzy dotyczącej problematyki uzależnień behawioralnych, w tym wydawanie materiałów informacyjno-edukacyjnych, prowadzenie kampanii społecznych, strony i poradni internetowej oraz telefonu zaufania”. Zadanie określone na podstawie art. 88 ust.4 pkt 1 Ustawy o grach hazardowych.

Nazwa własna projektu: „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie” – kontynuacja.

Data podpisania umowy: 02.01.2024.

2025 r.

W 2025 r. zadanie współfinansowane ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

Wartość dofinansowania: 89800,00 złotych. Całkowity koszt: 96100,00 złotych.

Nazwa własna projektu: „Pierwsze kroki w (cyber)Świecie” – kontynuacja i promocja.

Data podpisania umowy: 20.12.2024.

2026 r.

Numer i nazwa zadania konkursowego: 18/HB „Wydruk materiałów informacyjno-edukacyjnych wydanych przez KCPU”.

Nazwa własna projektu: „Wydruk i upowszechnienie materiałów informacyjno-edukacyjnych”.

Finansowanie

Zadanie współfinansowane ze środków Funduszu Rozwiązywania Problemów Hazardowych na zlecenie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.

Wartość dofinansowania: 331 726,00 złotych. Całkowity koszt: 342 066,00 złotych.

Data podpisania umowy: 2026 r.